Czerwiec cz. 1

Czerwiec... wydawać by się mogło, że naszemu Działowi Edukacji wakacje i słoneczko gorące się marzy... a tu nic z tych rzeczy! Dziś przenosimy się w zamierzchłe czasy, kiedy jeszcze nazwy tego pięknego miesiąca nie znano, a ludy słowiańskie słowa na określenie mocnej czerwonej barwy nie miały... Co zatem było najpierw?

Już we wczesnym średniowieczu na terenach Polski żył pluskwiak porphyrophora polonica, popularnie czerwcem polskim zwany. Żył i żyje nadal  na różnych gatunkach roślin, a za swoją ulubioną  korzenie czerwca trwałego uważa. I o ile obecnie ani ta roślina, ani ten pluskwiak do naszych ulubionych gatunków nie należą, o tyle w przeszłości odegrał on niebagatelną rolę w naszej historii! Ba! Byliśmy z niego dumni!!!!

Larwy i samice tego gatunku były bowiem bardzo pożądanym towarem - z nich wyrabiano bardzo cenny, czerwony barwnik. Czerwcem barwiono przede wszystkim wełnę, jedwab i skórę. Intensywne czerwone zabarwienie powodował kwas karminowy. Ze względu na piękny kolor oraz wysoką cenę barwnika stosowano go do barwienia szat królewskich oraz do ilustrowania książek. Od tego barwnika rozpowszechniła się we wszystkich językach słowiańskich nazwa czerwieni i barwienia na czerwono. A skąd nazwa czerwiec? Zbiory czerwca rozpoczynały się 24 czerwca, dlatego wypełnione kwasem karminowym cysty czerwca nazywano "krwią św. Jana". Jak podaje Słownik etymologiczny języka polskiego Aleksandra Brücknera: " Więc już pierwotni Słowianie na prarodzinie zajmowali się zbieraniem tej koszenili domowej, żyjącej na korzeniach sclerantusa, również czyrwcem przyzywanego; korzenie wytrząsano na płachty, a poczwarki suszono; wywożono je szczególnie na Wschód i dochód bywał z tego znaczny. Amerykańską koszenile, jako silniej barwiąca, zastąpiła czerwca polskiego od XVI wieku."

Aby uzyskać barwiące na czerwono grudki trzeba było zebrać pluskwiaki, zalać gorącą wodą, wysuszyć a następnie rozetrzeć na proszek. Na jeden kilogram barwnika należało zebrać kilkadziesiąt tysięcy pluskwiaków. Produkt ten był cennym surowcem eksportowym, z którego obok zboża i bydła, słynęła Polska. Czerwień, jako symbol bogactwa i dostojeństwa, dostał się w ten sposób na nasze sztandary. Bo jakim innym kolorem mieliśmy się chwalić przed naszymi sąsiadami? Jaki inny kolor czytelnie mówiłby o naszym bogactwie? Patrząc na te fakty być może powinniśmy otoczyć większym sentymentem naszego rodzimego pluskwiaka, tym bardziej, że obecnie zarówno roślina żywicielka, jak i żyjący na niej czerwiec polski, stały się rzadkością i możemy znaleźć go... w Czerwonej Księdze gatunków zagrożonych. Jako ciekawostkę dodam, że krewniak naszego czerwca - czerwiec meksykański, z którego obecnie wytwarza się czerwony barwnik koszenilę, doczekał się w Australii swojego pomnika! Czerwca meksykańskiego sprowadzono do Australii, aby ograniczyć zarastanie pastwisk kolczastą opuncją (a jak wiadomo czerwce z tego gatunku uwielbia wypijać soki tej rośliny). A nasz czerwiec, który rozsławił Polske w Europie 1000 lat temu, na takie wyróznienie nie zasługuje? Nasz Dział postanowił zmienić ten stan rzeczy i przypomnieć historię czerwca polskiego - podczas zajęć na wystawie "Via Regia" wykonaliśmy wspólnie modele "porphyrophora polonica" wraz z paszportem przewozowym i ... wysłaliśmy je w świat do szkół, aby historię tego gatunku wszystkim opowiedziały. Już niebawem na naszym blogu umieścimy informacje, gdzie nasze czerwce dotarły i jakie przygody je spotkały. Jeśli chcecie zaopiekować się takim czerwcem, zgłoście się do nas - razem możemy wykonać i opisać taki model, a wszystkich zainteresowanych związkami przyrody z historią zapraszamy na wystawę czasową "Via Regia" do Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Wystawa czynna do końca stycznia 2014.

O samym czerwcu polskim jeszcze opowiemy...

Ekspresja

Powiedzmy to szczerze: wszyscy kochamy ładne obrazki, takie, w których postacie namalowane są hiper realistycznie (najlepiej jeśli wyglądają lepiej niż w rzeczywistości), a cała okolica odwzorowana jest z najmniejszymi szczegółami. A co, jeśli postacie na obrazie są zdeformowane, kolory dobrane kontrastowo a malarz nie przywiązuje wagi do detali... Zwykle podchodzimy do takich dzieł nieufnie i z dystansem. Czy coś malarzowi się nie udało? Otóż nie! Wystarczy przyjrzeć się klasycznym portretom z bytomskiej galerii obrazów: pani Leokadia z Brzozowskich namalowana jest dokładnie tak, jak lubimy: widzimy bardzo dobrze wymodelowane światłocieniem ciało, oczy posiadają wyraźne źrenice, tęczówki, spojówki, rogówki itd, każdy fragment ubrania widoczny jest super-dokładnie. Ale czy patrząc na obraz malowany tą techniką możemy w pełni odczytać charakter tej pani, czy wiemy w jakim była nastroju, co czuła, co kochała? Od połowy XIX wieku malarze zaczęli eksperymentować z techniką malowania w taki sposób, aby uzyskać na obrazach jak najwięcej prawdy o człowieku: nie tylko jak wygląda, ale przede wszystkim co czuje, chcą pokazać jego wnętrze. Dlatego Edward Munch malując "Krzyk" posłużył się zdeformowaną postacią i kolory dostosował do emocji panujących w obrazie. Krzyczy postać, krzyczy cały krajobraz... o pięknych twarzach nie mogło być mowy w takim obrazie.

Picasso w interpretacji pracowników naszego Działu :)

Na zajęciach "Ekspresja niejedno ma imię" oglądaliśmy "Guernikę" Pabla Picassa. No, może nie do końca oryginalnego Picassa, ale nasi pracownicy Działu Edukacji wykonali całkiem udaną podróbkę dzieła wielkiego mistrza w formacie 4x3 m.... W każdym bądź razie wrażenie pozytywne było, a i temat ekspresji stał się młodym miłośnikom sztuki bardziej bliski. Guernika, jak wiadomo, pokazuje tragiczne wydarzenia, widzimy ludzi, zwierzęta zastygłych w bólu podczas bombardowania miasta.  Ludzie przedstawieni na obrazie bardziej przypominają figury, ich ciała są wyraźnie zdeformowane, kolory działają przytłaczająco: tylko w taki sposób malarz mógł pokazać to, co czuli i przeżywali mieszkańcy bombardowanego miasta.

Zadanie dla naszych małych artystów było tym razem bardzo ambitne - na dużych kartonach obrysowywaliśmy węglem profil każdej osoby, a następnie korzystając z różnych farb i materiałów (technika collage) projektowaliśmy swój ekspresyjny portret. Im więcej emocji w obrazie - krzyk mile widziany - tym lepiej. Do tworzenia dzieł wykorzystywaliśmy również karykaturę, w ten sposób charakter można było łatwiej przedstawić!

Nasi artyści do dzieła zabrali się z lekką nieśmiałością... ale potem pojawił się już "szał twórczy". Efekty sprawiły nam wiele radości i przeszły nasze oczekiwania. Zresztą - zobaczcie sami :)

Księżyc i my

Księżyc wisi nad nami od dłuższego czasu - niektórzy uczeni w piśmie twierdzą, że to nic innego jak oderwany kawałek naszej poczciwej planety, co odleciał trochę w kosmos, ale zatęsknił i się uwiązał na orbicie. Inni z kolei każą nam wierzyć, że ot tak przelatywał kawał gruzu koło Ziemi i jak już tak przelatywał to mu się spodobało i został.
Jak by z tym Księżycem nie było - wziął i jest. A że w końcu jego obecność zaczęła ludzi lekko irytować/zastanawiać (np. jak w nocy spać nie daje, bo świeci jak jarzeniówka) to i baczniej mu się zaczęli przyglądać. I odkryli, o dziwo, że chociaż z ich wioski do niego to spory kawałek drogi - pewnie jak do stolicy albo i dalej - to ma on niejaki wpływ, na to, co się dzieje w domu i zagrodzie.  Mianowicie jak Księżyc jest bliżej to się woda w studni trochę podnosi a jak dalej to opada. Ba - jak kto rybakiem był, to mu morze takoż się podnosiło i opadało. No i jak kto nieopatrznie coś na plaży zostawił, albo sobie przysnął to potem bieda była, bo na plaży nagle było morze z trytonami, wężami morskimi i całą tam grupą stworzeń, głównie niebezpiecznych. Się to zjawisko nazywa przypływy i odpływy fachowo.
Ale z tym Księżycem to była jeszcze jedna, ciekawa kwestia. Mianowicie raz go było więcej a raz mniej i w dodatku czasem wcale. I to jak w zegarku - miesiąc taki cykl trwał i się powtarzał. No więc niewiele myśląc nazwali miesiąc "miesiącem", bo tak się kiedyś Księżyc też nazywało. Bo sama nazwa Księżyc, to pochodzi od "księcia", że niby ta jasna kulka włada niebem w nocy.
Aaa, bo może jeszcze nie wszyscy wiedzą, ale Księżyc jako wybitnie energooszczędny nie świeci sam, tylko Słońce odbija. I z tego też odbijania się ma wrażenie, że czasem Księżyc jest obgryziony - bo jak Ziemia wlezie między Słońce i niego, to rzuca taki właśnie cień.
Jako że co roku odbywa się na świecie impreza, nazwana Międzynarodowa Noc Obserwacji Księżyca - a my bardzo lubimy takie imprezy, zwłaszcza międzynarodowe, to i tym razem nie mogło nas zabraknąć. Ale - jak zawsze - nieco inaczej i oryginalniej.
Nasze spotkanie rozpoczęliśmy krótkim wykładem, na temat podboju kosmosu - od wczesnych astronomów poprzez różnych artystów co to na księżyc nas wysyłali literacko i filmowo aż po czasy bardziej nam bliskie, kiedy to kolejno Łajka, Striełka i Biełka, Gagarin i wreszcie załoga Apollo 11 podbijali wszechświat. Ci ostatni to nawet tak podbili, że wylądowali na Księżycu, połazili po nim i zatknęli amerykańską flagę.
Uzbrojeni w tą wiedzę nasi uczestnicy zajęć przygotowali trzy spektakle teatru cieni, opowiadające o przygodach w kosmosie - sami wymyślili scenariusze i sami w nich animowali cieniowe postaci. W ten sposób powstały trzy filmy: "Lot na Księżyc" - paradokument z ambicjami naukowymi, "Masakra na Księżycu" - awangardowy w formie spektakl science fiction z ekologicznym przesłaniem (co będzie, jak nam Księżyc pęknie? ) oraz typowa space opera "Kosmici atakują" - eksplorująca temat kontaktu z obcą cywilizacją.

Obróbka materiału filmowego trochę potrwa, a że w próżni nikt nie usłyszy waszego krzyku musicie się uzbroić w cierpliwość. Efekt będzie wart oczekiwania :)
Finałem zajęć była wspólna obserwacja Księżyca przez PRAWDZIWY teleskop!

Obraz a słowo

Dawno, dawno temu, kiedy na świecie nie było jeszcze Działu Edukacji Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, a dwa z jego obecnych filarów gnieździły się w komórce pod schodami kombinując, jak zdobyć władzę nad duszami młodych, wymyślił się nam konkurs Obraz a słowo. Literacki opis dzieła malarskiego. Szalony pomysł początkowo był takim jednorazowym wybrykiem, ale rozrósł się i wżarł trwale w działalność Muzeum. Tak mijały lata i w tej chwili dotarliśmy do dziesiątej, jubileuszowej edycji i bardzo się staramy, aby nagrody były co najmniej równie atrakcyjne jak do tej pory. By nie zanudzać niepotrzebnym słowotokiem szczegóły, regulamin i wszelkie potrzebne informacje znajdziecie tutaj.

Pan Pająk i jego zwierzyniec

Już w najbliższą sobotę, tradycyjnie o 11.30, do naszej świetlicy muzealnej zawita długo oczekiwany po wakacyjnej przerwie Pan Andrzej Pająk - miłośnik zwierzyny wszelakiej i najlepszy opowiadacz historii o zwierzętach. A z nim zagości w naszych progach... kolorowa kolekcja ptaków z całego świata, mieniąca się feerią barw i o zawrót głowy przyprawiająca normalnego mieszkańca Bytomia, tudzież okolic.


I znów zachęcamy gorąco nie tylko miłośników natury na udział w tym spotkaniu! Pan Andrzej potrafi mówić uniwersalnie i wiedzę z życia świata przyrody wbić do głowy zarówno rozbrykanym czterolatkom, jak i poważnym rodzicom, którzy nabytą podczas zajęć wiedzą mogą odeprzeć marudzenie swej latorośli pt. "Mamusiu kup mi papugę!", tudzież zagwarantować już nabytej zwierzynie lepszy byt.



Stali bywalcy wiedzą, jak niezwykłą osobą
jest Andrzej Pająk - hodowca niezliczonej ilości gadów, ssaków, ptaków, no i oczywiście .... pająków. Hodowlą swą zajmującą cały parter domku opiekuje się już 48 lat (dla porównania - żonaty od 46 :) ). Swoją drogą aż korci nas, aby na następne spotkanie zaprosić również Panią Pająkową.... To mogłyby być jeszcze ciekawsze opowieści! Co wy na to ;)

P.S Na zdjęciu moje osobiste dziecko z ptaszyskiem Pana Pająka. Jeśli widzisz w tym miejscu swoją latorośl - sobota, 11.30, wstęp 6 zł :) Muzeum Górnośląskie w Bytomiu
 (wejście od ul. Piłsudskiego) Zapraszamy!

Księżniczka, rycerz, koń i stary smok

Wreszcie po wielu tygodniach postprodukcji (niestety każdą klatkę filmu trzeba było osobno obrabiać) możemy udostępnić oczekiwane niecierpliwie dzieło rąk uczestników naszych sobotnich sptkań. Krótki film animowany, w którym zobaczycie, jak potęga miłości rycerza do uwiezionej księżniczki w połączeniu z groźnymi podskokami jest w stanie zmusić groźnego smoka do poddania się a nawet ucieczki. Ale już nic nie mówię, żeby nie zdradzać zbyt wiele z fabuły... Zapraszamy do oglądania :)

Księżniczka, rycerz, koń i stary smok from Edukacja MGB on Vimeo.

zapraszamy w nowym roku :)

Zaczęło się! Dzwoniące w naszym Dziale telefony uświadomiły nam bolesną prawdę - wakacyjne bujanie na nitkach babiego lata czas skończyć i z entuzjazmem oraz zdwojoną energią rozpocząć misję edukacyjną. Wejść na wysokie obroty, tak od razu, bądźmy ludźmi i powiedzmy to sobie szczerze, nie jest prosto, ale sama praca z Wami sprawia nam zawsze ogromną frajdę - to ewidentnie nasza bajka.
W pierwszej kolejności rozprawiamy się z programem dla grup. Co w tym roku szkolnym? Są nowości (o tym na końcu) i dobrze przyjęta klasyka sprawdzona na tłumach miłośników wiedzy wszelakiej przybyłych do nas z własnej woli za wewnętrzną potrzebą lub przyciągniętych siłą przez inteligentniejszą część kadry nauczycielskiej, która to najlepiej rozumie, że tylko praktyką i konsekwencją miłość do sztuki, tradycji tudzież dziedzictwa przyrodniczego rozpalić można.

A oto nasza oferta dla konkretnych grup wiekowych

Najmłodsi:
Dla nich zajęcia łączone są z elementami zabawy (przedstawienia do obrazów, zajęcia plastyczne, malowanie piaskiem, gry, układanki, filmy, projektowanie, przymierzanie strojów itp.)
1. Smok Wawelski - inscenizacja do obrazu Saturnina Świerzyńskiego "Widok Wawelu" - czyli wszystko o krajobrazie
2. Jabłuszko - zajęcia muzyczno - plastyczne do obrazu Zygmunta Waliszewskiego "Martwa natura z kotarą".
3. Kosmos - zajęcia plastyczne na temat barw
4. Jak stać się artystą? - program rozszerzający zagadnienia związane z tematami malarskimi dla uczniów klas nauczania zintegrowanego
5. Spotkania z Etnografiką i śląską tradycją, a w ramach cyklu do wyboru:

• Prababcia modna - czyli wszystko o stroju
• Kiedy nasi dziadowie byli dziećmi
• Zwyczaje zimowe na Górnym Śląsku
• Marzanna, Śmiergust i inne zwyczaje wiosenne na Górnym Śląsku 
• Wiosna i lato w obyczajach śląskich
• Poszukiwanie czarnego złota - opowieści o górnikach
• Zabawy i wróżby w wigilie św. Andrzeja
• Legendy bytomskie

6. Kto mieszka pod paprotką? - zajęcia przyrodnicze dla najmłodszych
7. Drzewa naszych lasów - zabawy edukacyjne
8. Zima w lesie
9. Co widzę i słyszę gdy idę polną ścieżką?

Oferta dla młodzieży:

 1. Opis obrazu z ćwiczeniami literackimi
2. Emocje zamknięte w obrazie - czyli jak odczytać dzieło sztuki. Lekcja połączona z zajęciami plastycznymi.
3. Nieustająca rewolucja XIX w - historia malarstwa polskiego na tle epoki
4. Wyspiański i jego "Wesele" - obraz czasów
5. Cztery pory roku na Górnym Śląsku - cykl spotkań ze śląską tradycją
6. Strzygi, zmory i utopce - śląska demonologia dla odważnych
7. Od narodzin do śmierci - życie naszych przodków
8. Tradycja jako czynnik kształtujący życie człowieka
9. Badania terenowe - metody pracy terenowej
10. Górny Śląsk - lasy i mokradła
11. Lasy - struktura i bioróżnorodność
12. Ptaki i ich zwyczaje

Ponadto w tym roku planujemy dodatkowe, interesujące lekcje na wystawach czasowych. Już od dziś do końca stycznia możecie korzystać z programu proponowanego na wystawie Via Regia. Zajęcia pokazują wpływ przyrody na kulturę polską (czy wiecie np. skąd się wziął kolor czerwony na naszym godle i bynajmniej nie jest to zasługa krwi rozlanej za Ojczyznę tylko chwała ku czci bardzo ważnego dla nas robaczka) oraz sposoby wędrówki gatunków przyrodniczych i ich konsekwencje. Dobry pomysł zarówno na lekcję z biologii, jak i nauk humanistycznych.
A już w listopadzie otwieramy Kuchnie śląską - centrum życia rodzinnego. Szczegóły niebawem :)